Ik heb iets met bibliotheken. Niet alleen vanwege de boeken, maar minstens zo vaak vanwege de gebouwen waarin ze staan. Tijdens mijn reizen door Europa loop ik dan ook regelmatig even een bibliotheek binnen. Soms kom je terecht in een eeuwenoude zaal waar de boeken nog aan kettingen liggen, soms juist in een modern gebouw waar je vooral naar boven blijft kijken. In deze lijst acht bijzondere bibliotheken in Europa die ik zelf bezocht. Van een barokke kloosterbibliotheek in Zwitserland tot een moderne bibliotheek boven de poolcirkel.
Midden in het centrum van Tromsø staat een van de modernste bibliotheken uit deze lijst. Het eerste wat opvalt is het enorme gebogen dak, dat bijna boven het gebouw lijkt te zweven. Dat dak is geen recente architectonische vondst. Het is het oorspronkelijke dak van de Fokus Kino, die hier in 1973 werd gebouwd. Toen de bioscoop in 2004 werd gesloopt, bleef de bijzondere dakconstructie staan en werd er een compleet nieuwe bibliotheek onder gebouwd. Sinds 2005 zit Tromsø Bibliotek op deze plek. Het dak is gebaseerd op de constructies van de Spaans-Mexicaanse architect Félix Candela en wordt daarom ook wel een Candelaschaal genoemd.
Binnen is het minstens zo interessant. De bibliotheek bestaat uit verschillende open verdiepingen die rondom een groot atrium liggen. Door de glazen gevels komt veel daglicht naar binnen en vanaf de hogere verdiepingen kijk je steeds weer anders door het gebouw. Juist die combinatie van het witte dak, glas en de open structuur maakt het een fijne plek om tijdens een wandeling door Tromsø even binnen te lopen. Het is bovendien geen toeristische attractie die toevallig een bibliotheek heet, maar echt een openbare bibliotheek waar inwoners komen lezen, werken en elkaar ontmoeten. Dat vond ik juist leuk aan deze plek. Je krijgt meteen een klein inkijkje in het dagelijkse leven van de stad. En op een koude of regenachtige dag in Tromsø is een warme bibliotheek natuurlijk sowieso geen verkeerde tussenstop.
Praktische informatie: Tromsø Bibliotek, Grønnegata 94, 9008 Tromsø. De hoofdbibliotheek is momenteel maandag t/m donderdag geopend van 09.00 tot 19.00 uur, vrijdag van 09.00 tot 16.00 uur en zaterdag en zondag van 11.00 tot 15.30 uur. De bibliotheek is vrij toegankelijk en je betaalt geen entree. Voor inwoners met een daarvoor geschikt gemaakte bibliotheekpas is er daarnaast dagelijks toegang tot de zelfbedieningsbibliotheek tussen 07.00 en 22.00 uur.
Van modern Tromsø naar misschien wel het tegenovergestelde: de Stiftsbibliothek in St. Gallen. Deze bibliotheek maakt deel uit van het voormalige kloostercomplex van St. Gallen en behoort tot de belangrijkste historische bibliotheken ter wereld. De geschiedenis van de collectie gaat meer dan duizend jaar terug. De bibliotheek ontwikkelde zich vanuit de kloostergemeenschap die ontstond op de plek waar de Ierse monnik Gallus zich rond 612 vestigde. Vanaf de achtste eeuw was er al een scriptorium waar monniken manuscripten schreven en kopieerden. Een bijzonder groot deel van die historische collectie is door de eeuwen heen bewaard gebleven.
Maar eerlijk is eerlijk: alleen al voor de zaal wil je hier naar binnen. De huidige barokke bibliotheek werd in de achttiende eeuw gebouwd en is precies het soort bibliotheek waarbij je bij binnenkomst automatisch wat langzamer gaat lopen. Denk aan donker houten boekenkasten, gebogen galerijen, rijk stucwerk, plafondschilderingen en rijen historische boeken. Boven de ingang staat in het Grieks Psychés iatreion, oftewel ‘apotheek van de ziel’. In de collectie bevinden zich ruim 2.100 handschriften en ongeveer 1.100 incunabelen, boeken die vóór 1501 werden gedrukt. Ook staat er een replica van de beroemde zestiende-eeuwse aard- en hemelglobe. De Stiftsbibliothek vormt samen met het kloosterdistrict UNESCO Werelderfgoed. Als je maar één culturele bezienswaardigheid in St. Gallen bezoekt, zou ik hier zeker tijd voor vrijmaken.
TIP: Het laatste half uur is het minder druk werd mij verteld door de suppoost!
Praktische informatie: Stiftsbibliothek St. Gallen, Klosterhof 6, St. Gallen. Van oktober t/m juni dagelijks geopend van 10.00 tot 17.00 uur en van juli t/m september van 10.00 tot 18.00 uur. De laatste toegang is vijftien minuten voor sluiting. Een combinatieticket voor de Stiftsbibliothek, Gewölbekeller en tentoonstellingszaal kost CHF 18 voor volwassenen en CHF 12 voor studenten, leerlingen en scholieren. Kinderen onder de 16 jaar hebben onder begeleiding van hun ouders gratis toegang. Fotograferen voor privégebruik mag in principe zonder flits, statief of selfiestick, tenzij ter plekke anders staat aangegeven. Controleer vooraf de website, want de bibliotheek sluit op enkele dagen per jaar volledig.
De John Rylands Library is een van de plekken in Manchester die ik echt niet zou overslaan. Van buiten lijkt het neogotische gebouw eerder een kerk dan een bibliotheek en eenmaal binnen wordt dat gevoel alleen maar sterker. Hoge gewelven, glas-in-loodramen, stenen bogen en donkere houten details maken het gebouw behoorlijk indrukwekkend. De bibliotheek opende in 1900 en werd gebouwd als geschenk aan de stad Manchester. Het doel was vanaf het begin om bijzondere collecties boeken, manuscripten en archieven toegankelijk te maken voor het publiek. Tegenwoordig maakt de bibliotheek deel uit van The University of Manchester.
Vooral de historische leeszaal is een van die ruimtes waar je even wilt blijven hangen. Verwacht trouwens niet dat je hier alleen rondloopt. De John Rylands Library is een bekende bezienswaardigheid in Manchester en kan behoorlijk druk worden. Het gebouw wordt bovendien regelmatig met Harry Potter geassocieerd vanwege de uitgesproken neogotische sfeer, maar de bibliotheek was geen filmlocatie voor de Harry Potter-films. Wel snap je meteen waarom die vergelijking zo vaak wordt gemaakt. Naast het historische interieur zijn er wisselende tentoonstellingen waarin delen van de bijzondere collectie worden getoond. Daarmee is dit wat mij betreft meer dan alleen een fotogenieke stop tijdens een stedentrip. Trek er ongeveer een uur voor uit, zeker als je ook een tentoonstelling wilt bekijken.
Praktische informatie: John Rylands Library, 150 Deansgate, Manchester M3 3EH. De bibliotheek is woensdag t/m zaterdag geopend van 10.00 tot 17.00 uur, met laatste toegang om 16.40 uur. Maandag, dinsdag en zondag is de bibliotheek gesloten. De toegang is gratis en reserveren is niet nodig. Op drukke momenten kan er buiten een rij staan. Fotograferen voor persoonlijk, niet-commercieel gebruik is toegestaan, maar zonder flits, statief of reflector. Grote koffers zijn niet toegestaan.
Waar de John Rylands Library donker en historisch is, is de Stadtbibliothek Stuttgart juist bijna volledig wit. Het gebouw aan de Mailänder Platz werd ontworpen door de Zuid-Koreaanse architect Eun Young Yi en ziet er aan de buitenkant uit als een enorme kubus. Binnen wordt pas echt duidelijk waarom de bibliotheek zo vaak opduikt in lijstjes met bijzondere architectuur. Het hart van het gebouw is een hoge, vrijwel volledig witte ruimte met trappen, galerijen en boekenkasten die zich over verschillende verdiepingen uitstrekken. Door de strakke lijnen en symmetrie lijkt het soms eerder een kunstinstallatie dan een stadsbibliotheek.
Het leuke is dat je het gebouw gewoon kunt binnenlopen. Je hoeft dus geen bibliotheekpas te hebben om de architectuur te bekijken. Wandel vooral helemaal naar boven, want juist vanaf de hogere verdiepingen zie je goed hoe de verschillende niveaus in elkaar grijpen. De bibliotheek is verdeeld in verschillende thematische verdiepingen voor onder andere literatuur, kunst, muziek en kennis. Het gebouw werd in 2013 uitgeroepen tot Bibliothek des Jahres. Ondanks alle aandacht van architectuurliefhebbers en Instagrammers blijft het in de eerste plaats een bibliotheek die volop door inwoners wordt gebruikt. Houd daar dus rekening mee wanneer je foto’s maakt en geef mensen die hier daadwerkelijk zitten te lezen of werken de ruimte. Voor mij is dit juist een goed voorbeeld van hoe interessant hedendaagse bibliotheekarchitectuur kan zijn.
Praktische informatie: Stadtbibliothek am Mailänder Platz, Mailänder Platz 1, 70173 Stuttgart. De centrale bibliotheek is maandag t/m zaterdag geopend van 09.00 tot 19.00 uur en op zondag gesloten. Binnenlopen en rondkijken is gratis. Alleen wanneer je materialen wilt lenen heb je een bibliotheekabonnement nodig. De bibliotheek ligt vlak bij Stuttgart Hauptbahnhof en is daardoor makkelijk mee te pakken tijdens een stedentrip. Controleer vooraf wel de actuele openingstijden, omdat er incidenteel onderhoudsdagen zijn waarop de bibliotheek gesloten blijft.
Midden in Antwerpen ligt een bibliotheek waar veel bezoekers van de stad zo voorbijlopen. De Nottebohmzaal maakt deel uit van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience aan het Hendrik Conscienceplein. Achter de historische gevel vind je een zaal vol hoge houten boekenkasten, galerijen en duizenden oude boeken. De zaal ligt in het oudste gedeelte van de bibliotheek en werd in 1936 ingericht als pronkzaal. De naam verwijst naar de Antwerpse mecenas Oscar Nottebohm. Tegenwoordig worden er bijzondere collectiestukken bewaard en vinden er tentoonstellingen en evenementen plaats.
Juist omdat de zaal niet dagelijks toegankelijk is, voelt een bezoek extra bijzonder. In de ruimte worden meer dan 150.000 historische boeken bewaard. Het is zo’n bibliotheek waar je niet alleen naar de boeken kijkt, maar ook naar alle details eromheen: de kasten, houten galerijen, vitrines en het licht. Combineer een bezoek vooral met een rondje over het Hendrik Conscienceplein en de nabijgelegen Sint-Carolus Borromeuskerk. Je zit hier midden in het historische centrum van Antwerpen, maar het plein is verrassend rustig in vergelijking met de straten rondom de Grote Markt. Wat mij betreft is dit juist daardoor een van de fijnste plekken in het centrum.
Praktische informatie: Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience, Hendrik Conscienceplein 4, 2000 Antwerpen. Let op: de Nottebohmzaal is niet het hele jaar vrij toegankelijk. In de zomer van 2026 was de zaal van 20 juni t/m 30 augustus van woensdag t/m zondag tussen 12.00 en 17.00 uur individueel te bezoeken; een regulier ticket kostte €8. Buiten deze zomeropenstelling kun je de zaal alleen bezoeken tijdens rondleidingen, activiteiten en speciale evenementen. Check daarom altijd vooraf de actuele agenda. Dit is absoluut geen bibliotheek waar je op goed geluk even binnen moet wandelen.
Een van de bijzonderste bibliotheken uit deze lijst ligt gewoon in Nederland. De Librije bevindt zich in de Walburgiskerk in Zutphen en is een historische kettingbibliotheek uit de zestiende eeuw. De boeken liggen nog altijd op eeuwenoude houten lessenaars en een deel ervan zit met kettingen vast. Dat gebeurde vroeger om te voorkomen dat de kostbare boeken uit de bibliotheek werden meegenomen. De collectie telt ongeveer 750 boeken en bevat onder meer een eerste druk van Copernicus, werk van Erasmus en een eerste Nederlandse Statenbijbel.
Het bijzondere is dat de bibliotheek grotendeels in haar oorspronkelijke vorm bewaard is gebleven. Daardoor voelt een bezoek heel anders dan aan een museum waarin een historische bibliotheek is nagebouwd. Hier staan de boeken daadwerkelijk op de plek waarvoor de ruimte ooit is ingericht. De Librije ontstond in 1563 en is onderdeel van de monumentale Walburgiskerk. Alleen al die kerk is trouwens een bezoek waard, met onder andere het Bader-orgel en historische gewelf- en pilaarschilderingen. Je kunt een bezoek aan De Librije daardoor makkelijk onderdeel maken van een dagje Zutphen. Plan het alleen wel vooraf, want je kunt niet zelfstandig naar binnen lopen.
Praktische informatie: Walburgiskerk, Kerkhof 3, ingang aan ’s Gravenhof, Zutphen. De kerk en Librije zijn regulier dinsdag t/m zaterdag van 11.00 tot 15.00 uur geopend; maandag en zondag zijn ze gesloten. De Librije kun je uitsluitend met een gids bezoeken. Elk uur start er een rondleiding van ongeveer 40 minuten voor maximaal acht bezoekers. Voor individuele bezoekers kun je niet vooraf reserveren, dus kom bij voorkeur vroeg op de dag. Een rondleiding door kerk en Librije kost €16 voor volwassenen. Met Museumkaart betaal je €6 voor de rondleiding; alleen een bezoek aan de kerk is met Museumkaart gratis.
De Long Room van Trinity College behoort waarschijnlijk tot de bekendste bibliotheekzalen ter wereld. De bijna eindeloze rijen donkere boekenkasten, houten gewelven en marmeren bustes hebben de ruimte tot een van de meest gefotografeerde plekken van Dublin gemaakt. De bibliotheek hoort bij Trinity College en een bezoek is gekoppeld aan de Book of Kells Experience. Daarmee krijg je niet alleen toegang tot de Long Room, maar zie je ook het beroemde negende-eeuwse Book of Kells.
Er is alleen op dit moment een belangrijke reden om je verwachtingen bij te stellen. De Old Library wordt voorbereid op een enorme restauratie en vrijwel alle boeken zijn inmiddels uit de Long Room verwijderd. Alleen in de eerste vier vakken bij binnenkomst staan nog boeken. Wie de bibliotheek kent van foto’s waarop de kasten van onder tot boven gevuld zijn, krijgt dus momenteel een heel ander beeld te zien. De grote restauratie begint volgens Trinity College eind 2027. De Long Room blijft tot dat moment toegankelijk voor bezoekers. Daarna verhuist het Book of Kells tijdelijk naar het historische Printing House op de campus. Dat maakt dit eigenlijk een interessante periode om te gaan, maar vooral als je weet wat je kunt verwachten. Ga dus niet uitsluitend voor die bekende Instagramfoto met eindeloze rijen boeken.
Praktische informatie: Trinity College Dublin, College Green, Dublin 2. De actuele openingstijden kunnen gedurende het jaar wijzigen. Voor de Book of Kells Experience worden momenteel ruime dagelijkse openingstijden gehanteerd en een tijdslot is noodzakelijk; online reserveren wordt sterk aangeraden. Een regulier self-guided ticket voor de Book of Kells Experience kost vanaf €26 en omvat de Old Library en de digitale tentoonstelling in het Red Pavilion. Een beperkter ticket voor alleen het Book of Kells en de Old Library is er vanaf €19. Reken voor de volledige ervaring ongeveer 90 minuten. Fotograferen zonder flits mag in de meeste ruimtes, maar niet in de Treasury waar het Book of Kells wordt getoond.
De Universiteitsbibliotheek aan het Ladeuzeplein in Leuven, is niet alleen een van de mooiste bibliotheken van België, maar ook een gebouw met een behoorlijk bewogen geschiedenis. De oorspronkelijke universiteitsbibliotheek werd tijdens de Eerste Wereldoorlog, in 1914, door brand verwoest. Daarbij gingen meer dan 300.000 boeken verloren. Na de oorlog werd met financiële steun uit onder andere de Verenigde Staten een nieuwe bibliotheek gebouwd, die tussen 1921 en 1928 verrees aan het Ladeuzeplein. Het resultaat is het monumentale gebouw in neorenaissancestijl dat je hier vandaag ziet. En alsof één verwoesting nog niet genoeg was, werd de bibliotheek in 1940 opnieuw zwaar getroffen door brand, waarbij een groot deel van de collectie verloren ging.
Ga vooral ook naar binnen, want de Grote Leeszaal is misschien wel het mooiste gedeelte van de bibliotheek. Hoge houten boekenkasten, lange leestafels en grote ramen geven de ruimte precies die klassieke bibliotheeksfeer waarvoor je komt. Houd er wel rekening mee dat dit nog altijd een werkende universiteitsbibliotheek is. Op weekdagen mag je daarom niet vrij door de Grote Leeszaal wandelen, maar kun je hem wel vanuit de middenbeuk bekijken. In het weekend en op feestdagen mogen bezoekers de hele leeszaal in.
Sla ook de bibliotheektoren niet over. Tijdens de klim naar boven kom je langs een tentoonstelling over de geschiedenis van de universiteitsbibliotheek. Na vijf verdiepingen eindig je op het balkon met een 360 graden uitzicht over Leuven. Extra leuk: op dinsdagavond en woensdagmiddag wordt de beiaard bespeeld en kun je een bezoek aan de toren combineren met een live beiaardconcert. Op het Ladeuzeplein voor de bibliotheek staat bovendien Totem van Jan Fabre: een ruim 23 meter hoge naald met bovenop een enorme juweelkever.
Adres: Monseigneur Ladeuzeplein 21, 3000 Leuven.
Openingstijden: op weekdagen 09.00 tot 18.00 uur en zaterdag, zondag en feestdagen 10.00 tot 18.00 uur. De laatste torenklim is om 17.00 uur. Op dinsdag blijft de toren buiten bepaalde examenperiodes langer open vanwege de beiaardbespeling.
Bezoeken: heel goed toegankelijk voor bezoekers. Je koopt een dagticket waarmee je zowel de Universiteitsbibliotheek als de toren kunt bezoeken. Met een Museumpas kun je een gratis ticket reserveren.
Tip: als je specifiek voor de Grote Leeszaal komt, zou ik in het weekend gaan. Dan mag je daadwerkelijk door de zaal wandelen in plaats van hem alleen vanuit de middenbeuk te bekijken.
Het leuke aan deze zeven bibliotheken is dat ze eigenlijk nauwelijks met elkaar te vergelijken zijn. In St. Gallen loop je door een achttiende-eeuwse barokzaal, in Zutphen staan zestiende-eeuwse boeken nog aan kettingen en in Manchester waan je je bijna in een neogotische kathedraal. Stuttgart en Tromsø laten juist zien dat een bibliotheek ook een interessant stuk hedendaagse architectuur kan zijn. En de Nottebohmzaal in Antwerpen is zo’n plek die veel mensen tijdens een stedentrip nog altijd missen. Wat ze voor mij gemeen hebben: het zijn plekken waarvoor je ook als je geen boek wilt lenen gerust een bibliotheek binnen kunt stappen.
Welke bibliotheek mist volgens jou nog in dit lijstje? Laat het ons weten in de comments!
Dit vind je misschien ook leuk
0 reacties